Het carnaval van Viareggio en de geschiedenis van carnavalsvieringen

Carnaval is een historisch evenement dat wereldwijd wordt gevierd, waarbij de eerste viering al duizenden jaren teruggaat. Carnaval is een beweeglijk feest, dat verweven is met christelijke feestdagen: de laatste dag van carnaval gaat vooraf aan het begin van de vastentijd, de 40 dagen van boetedoening voor Pasen. Maar de carnavaltraditie – of een soortgelijk feest – is veel ouder dan het christendom.

In het oude Rome was februari de maand waarin de hernieuwde vruchtbaarheid van de aarde werd gevierd, en de Romeinse feesten die bekendstonden als Saturnalia – ter ere van Saturnus, de god van de landbouw en de beschaving – hadden dezelfde kenmerken als carnaval: banketten, dansen, grappen en een tijdelijke omverwerping van sociale hiërarchieën. En daarvoor, in het oude Griekenland, hadden de Dionysia, gevierd ter ere van de god Dionysus – god van de wijnstok, de wijn en de mystieke roes – dezelfde rol.

De omverwerping van moraal en maatschappelijke normen is fundamenteel; maskers hielpen bij het omverwerpen van de sociale orde, waardoor mensen hun rol binnen de normale sociale hiërarchie konden vergeten.

Toen het christendom onder keizer Constantijn de officiële godsdienst werd, werd carnaval beschouwd als een heidens feest en daarom verboden. De vieringen bleven echter intact en veranderden mee met de samenleving. Zelfs in de Middeleeuwen bleef carnaval gevierd worden, en het thema van het opschorten van moraal en conventionele sociale regels bleef bestaan; maar het was in de Renaissance, met name in Florence, tijdens het bewind van Lorenzo de Medici, dat de carnavalsvieringen weelderig werden. Alle sociale klassen deden massaal mee en de heersers organiseerden shows voor ieders vermaak.

De Commedia dell’Arte is een theaterbeweging die in de 16e eeuw in Italië is ontstaan. Ze heeft twee belangrijke kenmerken: er is veel ruimte voor improvisatie door de acteurs – er zijn verschillende vaste scenario’s waarop het verhaal is gebaseerd – en er worden de zogenaamde „maschere” (maskers in het Italiaans) opgevoerd. De maschere zijn personages met vaste en stereotiepe kenmerken, en elk heeft een iconisch masker en kostuum. Veel ervan zijn verbonden met een specifieke Italiaanse regio, en tegenwoordig zijn hetde meest traditionele en beroemde carnavalsmaskers. De bekendste zijn:

• Pantalone, ook wel de Magnifieke genoemd, is een heel beroemd Venetiaans masker. Hij is een oudere koopman die vaak met jonge mannen wedijvert in een poging om jonge vrouwen voor zich te winnen (zoals in het geval van Arlecchino en Colombina). Hij draagt een lange, zwarte zimarra – een mannelijke overjas – die een rode maillot bedekt. Pantalone heeft een stevig en lomp postuur, en een zwart masker met een haakneus en een geitenbaard.

• Arlecchino, een masker uit Bergamo, is de grappenmakende bediende, vrolijk maar ook sluw en altijd hongerig. Zijn kleding bestaat uit een pak van kleurrijk patchwork (vaak in ruitvorm gesneden). Hij is verliefd op Colombina en werkt voor Pantalone.

• Colombina is een Venetiaanse dienstmeid die voor Pantalone werkt en verliefd is op Arlecchino. Tijdens het carnaval van Venetië wordt “il volo della colombina” (de vlucht van de duif) gevierd. Dit bestaat uit de afdaling aan een touw van een artiest in de rol van Colombina. Het touw liep van de klokkentoren van San Marco naar het Dogenpaleis.

• Balanzone, afkomstig uit Bologna, staat ook bekend als de Dokter. Hij is een serieus en aanmatigend personage en wordt afgebeeld als een man met rode, dikke wangen. Hij draagt het zwarte pak van de professoren van de Universiteit van Bologna en gebaart meestal veel.  Hij heeft een klein masker op zijn gezicht dat alleen zijn wenkbrauwen en neus bedekt, rustend op twee grote snorren.

• Pierrot is de Franse variant op Zanni, het oudste masker van de bediende, waaruit in de loop der tijd vele andere personages zijn voortgekomen. Hij draagt een wit pak met een grote kraag met ruches; zijn witte masker bedekt zijn hele gezicht, en er loopt – meestal – een zwarte traan vanaf zijn linkeroog naar beneden.
  

Het carnaval van Viareggio heeft alle kenmerken van de traditie, maar ook heel wat eigenzinnigheid en originaliteit. Het eerste carnaval in Viareggio dateert uit 1873 en werd alleen gehouden ter gelegenheid van Vastenavond – het feest dat de carnavalsweek afsluit en voorafgaat aan Aswoensdag, die juist het begin van de vastentijd markeert. Tegenwoordig duren de festiviteiten een maand: elke zondag een optocht (in totaal 4) en één op Vastenavond.

Bij deze gelegenheden paraderen de kolossale allegorische praalwagens over de boulevard van Viareggio. De praalwagens zijn voornamelijk gemaakt van papier-maché, waarmee een mechanische structuur is bedekt waardoor verschillende onderdelen kunnen bewegen en geluiden maken. Elke praalwagen heeft een satirisch thema – meestal gerelateerd aan politiek, maatschappelijke kwesties of milieuthema’s – en een team van mensen, gekleed volgens het thema, dat de praalwagen volgt tijdens de parade.  Andere groepen gemaskerde mensen doen mee aan de parade: ze volgen allemaal een gemeenschappelijk thema, maar dat is niet gekoppeld aan een praalwagen; ze worden “Le Mascherate” genoemd. Zowel de praalwagens als de Mascherate strijden om verschillende prijzen, zoals voor de scenografie, de bewegingen die een praalwagen kan maken, of de beste maskers.

Maar wat is de papier-maché-techniek? Deze techniek is al sinds 1925 een traditie van het carnaval van Viareggio, het jaar waarin Antonio D'Arliano de eerste papier-maché-praalwagen maakte. Het bestaat uit een mengsel van water, papier en bloem.

Het productieproces begint met het maken van een kleimodel waarop gips wordt gegoten om de negatieve mal te verkrijgen, waarna stroken papier die eerder in het mengsel van water en bloem (of lijm) zijn gedrenkt, worden aangebracht. Zodra het papier-maché droog is, wordt het van de mal losgemaakt en gladgeschuurd met schuurpapier, versierd met acryl- of temperaverf en bedekt met een laatste glanzende beschermende vernislaag.

Dankzij dit proces is het mogelijk om zeer grote, holle en lichte vormen te gieten, wat ideaal is om ze te laten bewegen. Bovendien wordt het papier vaak gerecycled, waardoor het hele proces duurzaam is.

Het symbool van het carnaval van Viareggio is Il Burlamacco: dit masker ontstond in de zomer van 1930, ontworpen door Uberto Bonetti – leraar, schilder, grafisch ontwerper en decorontwerper. Zijn kostuum is een samenstelling van elementen uit verschillende maskers uit de Commedia dell’Arte, zoals het geruite pak, vergelijkbaar met dat van Arlecchino. Aan de zijde van Burlamacco staat Ondina, een figuur die het beeld belichaamt van een zonnige zomer op de stranden van Viareggio. Samen zijn deze twee figuren iconen van de twee seizoenen van de stad Viareggio: de zomer en het carnaval.

Als je in de zomer in Viareggio bent en je wilt graag meer weten over het carnaval, kun je een bezoek brengen aan de Cittadella del Carnevale. De Citadella, die op 15 december 2001 werd geopend, is het grootste en belangrijkste Italiaanse themacentrum gewijd aan het carnaval. Hier vind je workshops voor de bouwers, de hangars waar de gigantische praalwagens worden gebouwd en gestald, twee musea en een historisch documentatiecentrum. Er is ook een arena waar gedurende het jaar verschillende evenementen worden georganiseerd.

Het carnaval van Viareggio is een van de kleurrijkste en vrolijkste evenementen van Italië, een evenement dat je niet mag missen als je toevallig in de juiste periode in de buurt bent. In de omgeving van Lucca en Viareggio is het hele jaar door van alles te ontdekken; daarom hebben we de Reisgids voor Lucca samengesteld. Bovendien, als je nog op zoek bent naar de perfecte villa te huur in Lucca, bekijk dan onze catalogus met prachtige accommodaties.

We helpen je graag bij het plannen van je droomvakantie in een van onze villa's in Toscane, dus aarzel niet om contact met ons op te nemen.