Reisgids Chianti: Hoe breng je een week door in de wijnstreek van Toscane?

De term ‘Chianti’ wordt vaak wat losjes gebruikt om een groot deel van het Toscaanse platteland ten zuiden van Florence aan te duiden. Het historische gebied van de Chianti Classico is wat preciezer afgebakend.

Het strekt zich uit tussen Florence en Siena en omvat de hele gemeenten Greve in Chianti, Castellina in Chianti, Radda in Chianti en Gaiole in Chianti, samen met delen van Barberino Tavarnelle, San Casciano in Val di Pesa, Poggibonsi en Castelnuovo Berardenga.

Voor bezoekers is de geografie echter makkelijker te begrijpen vanaf de weg dan op een kaart.

De SR222, meestal de Chiantigiana genoemd, loopt vanuit Florence zuidwaarts via Greve en Panzano richting Castellina. Vanaf daar splitsen kleinere weggetjes zich af richting Radda, Gaiole, piepkleine gehuchten, kastelen en wijndomeinen. De klassieke route tussen Florence en Siena is maar zo’n 70 kilometer, maar als je probeert om ‘Chianti te doen’ in één ononderbroken rit, mis je eigenlijk de essentie.

Dit zijn wegen die gemaakt zijn voor omwegen.

De dorpjes liggen dicht genoeg bij elkaar om ze te combineren, maar elk heeft zijn eigen karakter. Probeer niet elke plaats in de regio te bezoeken, maar kies er twee of drie per dag en gun jezelf de tijd om tussendoor even te pauzeren.

Greve in Chianti: het natuurlijke startpunt

Als je vanuit Florence komt, is Greve in Chianti de traditionele toegangspoort tot de regio.
Het centrum is Piazza Matteotti, een bijzonder driehoekig plein omringd door arcades, levensmiddelenwinkels en cafés. Greve ontwikkelde zich als een belangrijk marktstadje in plaats van als een versterkte nederzetting op een heuveltop, en dat commerciële karakter blijft deel uitmaken van de aantrekkingskracht ervan.
Greve is zowel handig als aantrekkelijk: het is het soort plek om boodschappen te doen, rond te snuffelen in gespecialiseerde levensmiddelenwinkels, te lunchen en je te oriënteren voordat je dieper het platteland in trekt.
Maak net boven de stad een korte omweg naar Montefioralle. Dit dorpje, omgeven door middeleeuwse muren, is aanzienlijk kleiner en rustiger dan Greve en geeft je een eerste echt gevoel van het oude, landelijke Chianti.

Panzano: kom met een lege maag

Ten zuiden van Greve ligt Panzano in Chianti hoog boven de omliggende wijngaarden, op zo’n 500 meter hoogte.
Het dorpje is klein genoeg om te voet te verkennen. Loop omhoog naar Panzano Alto en bezoek daarna de romaanse Pieve di San Leolino net buiten het dorp. Panzano is ook een van de belangrijkste culinaire stops in de Chianti, niet in de laatste plaats dankzij slager Dario Cecchini, wiens slagerij het dorp tot ver buiten Toscane bekend heeft gemaakt.
Wij vinden Panzano rond lunchtijd erg leuk, gevolgd door een bezoek aan een wijnmakerij of een ritje door de heuvels rond het nabijgelegen Lamole.

Lamole: voor het uitzicht

Lamole is piepklein – meer een gehucht dan een dorp – en juist daarom is het de omweg meer dan waard.
De weg loopt omhoog, weg van de drukkere Chiantigiana, naar hoger gelegen wijngaarden en bossen. Bij helder weer behoort het uitzicht tot het mooiste van de streek. Visit Tuscany beschrijft Lamole als een piepklein gehucht tussen de wijngaarden met bijzonder indrukwekkende vergezichten.
Je hebt hier geen routeplan nodig. Kom voor de lunch, een wandeling of gewoon om erheen te rijden.

Castellina in Chianti: geschiedenis achter de wijn

Castellina in Chianti ziet er duidelijk meer als een vestingstadje uit. Door de ligging tussen Florence en Siena was het eeuwenlang strategisch belangrijk, en de Rocca torent nog steeds boven het centrum uit.
Maak een wandeling door de overdekte Via delle Volte en bezoek daarna het Archeologisch Museum van de Chianti-streek als je wilt begrijpen hoe ver de geschiedenis van de regio reikt, ver voorbij de middeleeuwse kastelen en het Toscaanse Renaissance-tijdperk. Het platteland rond Castellina herbergt belangrijke sporen van Etruskische nederzettingen, waaronder het begraafcomplex van Montecalvario.
Castellina is ook een uitstekende bestemming voor ’s avonds: kom aan het eind van de middag aan, maak een wandeling door het stadje en blijf voor het avondeten.

Radda in Chianti: misschien wel de meest sfeervolle uitvalsbasis

Van de grotere dorpen in Chianti is Radda misschien wel het dorp dat het beste overeenkomt met het beeld dat bezoekers in hun hoofd hebben voordat ze aankomen.
Het ligt hoog in de heuvels, compact en ommuurd, en was ooit de hoofdstad van de middeleeuwse Liga van Chianti. Rondom liggen wijngaarden, bossen en enkele van de mooiste kleine weggetjes uit de regio.
Radda is een plek om lekker rond te dwalen in plaats van bezienswaardigheden af te vinken op een lijstje. Drink een kopje koffie, verken het centrum en ga dan verder het platteland in richting Volpaia.

Volpaia: een dorpje op een wijndomein

Volpaia, een paar kilometer van Radda, is een van onze favoriete voorbeelden van hoe wijn en dorpsleven in Chianti met elkaar verweven zijn.
Deze middeleeuwse vesting is nog steeds nauw verbonden met de wijn- en olijfolieproductie, met wijnkelders verspreid door het hele dorp.
Kom voor een proeverij, maar houd daarna genoeg tijd over om rond te lopen. Het is vooral sfeervol aan het eind van de dag, als de dagjesmensen langzaam verdwijnen.
Salogi beheert al enkele jaren een prachtig huis dat deel uitmaakt van het Volpaia-landgoed: Casavecchia.

Gaiole in Chianti: kasteelland

Gaiole zelf ligt minder spectaculair dan Radda of Castellina. Het dankte zijn historische belang meer aan zijn ligging als marktplaats op een kruispunt dan aan zijn status als versterkt heuvelstadje.
De omgeving is echter een van de rijkste kasteelgebieden van de Chianti.
Hier vind je het Castello di Brolio, dat al sinds de 12e eeuw verbonden is met de familie Ricasoli, evenals Badia a Coltibuono, Vertine en andere historische landgoederen en nederzettingen verspreid over de heuvels.
Een dagje rond Gaiole moet je daarom vooral rond het platteland plannen, in plaats van alleen in het stadje zelf.

Wijn is hier onlosmakelijk verbonden met het landschap, maar je hoeft geen expert te zijn om hierheen te komen.
Het eerste handige onderscheid is dat tussen Chianti en Chianti Classico. Dit zijn aparte benamingen. Chianti Classico komt uit het historische productiegebied tussen Florence en Siena en is te herkennen aan het embleem van de Gallo Nero, oftewel de Zwarte Haan.
Sangiovese is de belangrijkste druivensoort. Volgens de huidige Chianti Classico-voorschriften moet de wijn minstens 80% Sangiovese bevatten, hoewel producenten ook 100% mogen gebruiken. Riserva-wijnen moeten langer rijpen, terwijl Gran Selezione aan de top staat van de productiecategorieën van deze benaming en aan strengere eisen voldoet.

Wat tijdens je vakantie nog interessanter is, is te zien hoe de wijn verandert naarmate je je door het gebied verplaatst.

Chianti Classico erkent nu 11 aanvullende geografische eenheden, of UGA’s, waaronder namen als Panzano, Lamole, Radda, Gaiole en Castellina. Deze zijn bedoeld om nauwkeuriger aan te geven waar de druiven precies vandaan komen binnen de bredere appellatie.
Met andere woorden: een proeverij wordt veel leuker zodra je ‘Chianti’ niet meer ziet als één homogene wijn.

Hoeveel wijnhuizen moet je bezoeken?

Niet drie op één dag.
Voor de meeste gasten is één serieus wijnhuisbezoek per dag genoeg. Een proeverij kan al snel twee uur duren als je een rondleiding door de kelder, een gesprek en een lunch meerekent, en als je direct van het ene landgoed naar het andere haast, voelt de dag verrassend zakelijk aan.

Boek één wijngoed en gebruik de rest van de dag voor een dorpje, een lunch en een ontspannen ritje naar huis.

Als wijn centraal staat tijdens je reis, overweeg dan om te verblijven in of nabij een van onze Toscaanse wijngaardvilla’s, waar het landschap waarin de wijn wordt geproduceerd deel uitmaakt van het dagelijks leven in plaats van een geplande excursie.

Wijn mag dan wel de streek bepalen, maar het hoeft niet elke dag de hoofdrol te spelen.

Rijd over de Chiantigiana

De SR222 is de voor de hand liggende eerste rit door de streek. Volg hem vanaf Greve via Panzano richting Castellina, maar zie hem meer als een ruggengraat dan als een complete route.
Op de zijwegen naar Montefioralle, Lamole, Volpaia, Vertine en Brolio wordt de Chianti pas echt intiem.

Wandel tussen wijngaarden en dorpjes

De Chianti is een geweldig gebied om te wandelen, vooral buiten de heetste weken van de zomer.
Het landschap wisselt af tussen wijngaarden, olijfgaarden, eikenbossen en ‘strade bianche’ – de lichte grindwegen die zo kenmerkend zijn voor het platteland van Toscane. Rond Greve en Panzano kun je bijvoorbeeld via gemarkeerde routes tussen de dorpjes wandelen, in plaats van alles alleen maar vanuit de auto te zien.

Fiets over de strade bianche

Ervaren fietsers kennen Chianti al dankzij L’Eroica, het vintage fietsevenement dat in 1997 in Gaiole werd opgericht.
De vaste routes strekken zich uit tot buiten Chianti, naar de Crete Senesi en de Val d’Orcia, maar zelfs een kortere tocht laat je al zien waarom fietsen zo nauw verbonden is met dit landschap.
Houd er rekening mee dat de Toscaanse heuvels er vanaf een terras vriendelijker uitzien dan ze aanvoelen op de fiets.

Bezoek een kasteel – maar kies er één of twee

Er zijn zoveel kastelen, versterkte dorpjes en voormalige abdijen in Chianti dat het uitputtend wordt om ze allemaal te willen zien.
Voor een eerste bezoek zouden we één groter landgoed kiezen, zoals Brolio, en dat vergelijken met iets kleins, zoals Vertine of Volpaia.

De aantrekkingskracht zit niet alleen in de architectuur. Veel van deze plekken geven inzicht in de geografie van Chianti: eeuwenlang was dit betwist gebied tussen Florence en Siena, en de vestingwerken op de heuveltoppen herinneren je eraan dat de prachtige uitzichten ooit een heel praktisch militair doel hadden.

Sommige van de lekkerste maaltijden in Chianti zijn helemaal niet ingewikkeld.

Dit is landelijke keuken, gevormd door wat er in de buurt groeit en wordt gekweekt: handgemaakte pasta, bonen, brood, wild, gegrild vlees, pecorino, olijfolie en groenten die met het seizoen meeveranderen.

Een fijne week bestaat liever uit verschillende soorten maaltijden dan uit zeven formele diners.

Ga voor een bistecca in of rond Panzano. Zoek een traditionele trattoria voor pappardelle met wild zwijn of een andere lokale ragù. Lunch op een wijndomein. Boek voor één avond iets speciaals, en breng dan een andere avond door met een eenvoudige maaltijd in de villa met tomaten, pecorino, salumi en een fles die je die middag hebt gekocht.

Tot de restaurants die Salogi in de regio heeft aanbevolen, behoren Ristoro di Lamole, gelegen boven de heuvels van de Chianti; Osteria di Fonterutoli, op het historische wijndomein van de familie Mazzei; Antica Trattoria La Torre in Castellina; Badia a Coltibuono bij Gaiole; en Osteria di Passignano, iets noordelijker in het Chianti Classico-gebied.

Restaurantopeningen, chef-koks en menu’s kunnen veranderen, dus het is altijd slim om je reservering even te checken voordat je op reis gaat – vooral in het hoogseizoen.

Voor een grotere selectie, bekijk onze gids voor de beste restaurants in Chianti.

De verleiding is groot om elke dag vol te proppen. Maar daar zouden we niet aan toegeven.

Een van de redenen om hier een villa te huren in plaats van er tijdens een roadtrip door Toscane gewoon langs te rijden, is dat je accommodatie een deel van de vakantie wordt. Een zwembad, een tuin en een lange tafel met uitzicht op de heuvels zijn niet zomaar de plek waar je tussen de uitstapjes door slaapt.

Dit is het ritme dat we aanraden voor de eerste week.

Dag 1: aankomst en dicht bij huis blijven

Plan geen wijnproeverij twee uur na je landing.
Kom aan bij de villa, doe boodschappen, pak je spullen uit en verken je directe omgeving. Als er een dorpje in de buurt is, ga daar dan heen voor een aperitief of een eenvoudig avondmaal. De eerste avond in Chianti moet rustig zijn.

Dag 2: Greve, Montefioralle en Panzano

Begin bij het Piazza Matteotti in Greve en ga daarna verder naar Montefioralle.
Lunch ergens in de buurt van Panzano en breng de middag door bij een wijnhuis in de buurt. Als je nog energie over hebt, neem dan de rustigere weg terug door de wijngaarden in plaats van via de hoofdweg terug te racen.

Dag 3: een dag in de villa

Dit is belangrijk. Ontbijt laat. Ga zwemmen. Lees een boek. Ga alleen de deur uit voor lunch of boodschappen. Reizigers onderschatten vaak hoeveel tijd je kwijt bent aan kronkelende weggetjes, lunches en proeverijen in Chianti. Een bewust rustige dag verandert het ritme van de hele week.

Dag 4: Radda, Volpaia en de hoge heuvels van Chianti

Ga ’s ochtends naar Radda en stop even voor een kopje koffie voordat je verdergaat naar Volpaia. Reserveer een lunch of een wijnproeverij in dit deel van de regio. Breng de rest van de middag door met rondrijden over de kleinere weggetjes rond Radda, in plaats van nog een grote stad te bezoeken. Ga terug naar de villa voor het avondeten.

Dag 5: Siena

Chianti ligt tussen twee van de grote kunststeden van Italië in, maar Siena is vooral de moeite waard vanuit het zuidelijke deel van de regio.
Ga vroeg op pad, breng de ochtend en de lunch (wij zijn vooral dol op Restaurant Le Logge) in de stad door en ga voor de avond terug. Zo heb je genoeg tijd om een spectaculaire verandering van schaal te ervaren zonder dat de dag een uithoudingsproef wordt.

Dag 6: Castellina, een wijnproeverij en uit eten

Breng de ochtend door in Castellina en maak een wandeling over de Via delle Volte.
Boek een wijnproeverij voor de middag, het liefst ergens tussen Castellina en je villa, en maak van deze avond dan de gelegenheid om dat restaurant te bezoeken waar je al zo naar uitkijkt.

Dag 7: Gaiole, Brolio en nog één laatste uitgebreide lunch

Gebruik je laatste volledige dag voor de oostkant van Chianti.
Bezoek Brolio of verken het platteland rond Gaiole, en maak van de lunch het hoogtepunt van de dag. Houd de middag bewust vrij. Koop nog een of twee laatste flesjes om mee naar huis te nemen en ga terug naar de villa terwijl er nog tijd is om ervan te genieten.
Dat is meer dan genoeg.

Er is niet echt één ideale maand, maar de regio verandert behoorlijk door het jaar heen.

• Mei en juni brengen lange dagen en een intens groen landschap. Het is een topperiode om te wandelen, fietsen en buiten te eten.
• Juli en augustus zijn warmer en drukker. Het grote pluspunt is het villaleven: zwemmen, laat buiten eten en uitstapjes vroeg in de ochtend of tegen de avond.
• September en begin oktober zijn bijzonder sfeervol omdat ze samenvallen met de druivenoogst, die in Chianti Classico meestal loopt van de eerste helft van september tot in oktober, afhankelijk van de hoogte en de locatie. In september zijn er ook belangrijke lokale wijnevenementen, zoals de Chianti Classico Expo in Greve en Vino al Vino in Panzano.
• Eind oktober en november is het rustiger. De wijngaarden verkleuren, restaurants krijgen weer een meer lokale sfeer en de nieuwe olijfolie begint op de markt te verschijnen.

Heb je een auto nodig in Chianti?

Voor het soort Chianti-vakantie dat in deze gids wordt beschreven, ja.
Met een auto kun je de kleine dorpjes, wijndomeinen en landelijke restaurants bezoeken die de regio zo interessant maken. Er is openbaar vervoer tussen sommige grotere plaatsen, maar dat biedt niet dezelfde vrijheid om even te stoppen bij een uitkijkpunt, je plannen na de lunch te wijzigen of een ongemarkeerde weg in te slaan omdat die er mooi uitziet.
Kies geen onnodig grote auto. Dorpsstraatjes, parkeerplaatsen en grindwegen kunnen aanzienlijk smaller zijn dan bezoekers verwachten.
En als je wijnhuizen bezoekt, plan dan vooruit: neem een chauffeur mee voor dagen met uitgebreide proeverijen of wijs iemand aan die niet drinkt.

Florence of Siena vanuit Chianti?

Allebei.
Welke het makkelijkst is, hangt af van waar je villa precies ligt.
Vanuit het noorden van Chianti ligt Florence natuurlijk dichterbij. Vanuit het zuiden en oosten van de regio is Siena misschien de makkelijkste uitstap.
Maar we zouden niet elke dag naar een van beide steden pendelen. Als je vooral musea en monumenten wilt bezoeken, verblijf dan in Florence of Siena. Kies voor Chianti als je het platteland zelf als bestemming wilt hebben.

De echte luxe van Chianti is dat je nergens anders hoeft te zijn

Iemand die voor het eerst komt, kan makkelijk een Chianti-route samenstellen met zes dorpjes, vier wijnhuizen, drie kastelen en twee steden.
Wij zouden die lijst halveren.
De regio laat zich pas echt zien in de tijd tussen de afspraken door: even stoppen voor een kopje koffie in Radda, de verkeerde afslag nemen bij Gaiole, langer dan verwacht met iemand op een wijngaard praten, pecorino kopen voor het avondeten, of vanaf het terras van je villa kijken hoe de schaduwen over de heuvels glijden.
Daarom is Chianti vooral geschikt als bestemming voor een week, in plaats van als dagtrip vanuit Florence.

Kies een goede uitvalsbasis. Boek een paar dingen die er echt toe doen. Laat de rest van de week open, zodat je nog kunt bijsturen.

Bekijk onze collectie villa’s in Chianti, van gerestaureerde landhuizen tot landgoederen omringd door wijngaarden, of bekijk  onze villa’s in de Toscaanse wijngaarden voor een verblijf dat nog dichter bij de Toscaanse wijncultuur ligt.